Slimme rijhulpsystemen maken tramverkeer veiliger: succesvolle test in Antwerpen krijgt vervolg in Gent

Na succesvolle testfase met botsingswaarschuwing zet De Lijn volgende stap richting voorspellende veiligheidstechnologie

7 april 2026

De Lijn blikt positief terug op een proefproject in Antwerpen waarbij een geavanceerd rijhulpsysteem voor trams werd getest. Het systeem ondersteunt tramchauffeurs in complexe stedelijke verkeerssituaties en helpt aanrijdingen te voorkomen. Op basis van die resultaten start nu een nieuw Europees project in Gent dat nog een stap verder gaat met voorspellende veiligheidstechnologie.

ARISE in Antwerpen: innovatieve botsingswaarschuwing op de Stadslijner

Binnen het Europese ARISE-project (Advanced Rail Innovation for Safety & Efficiency), met de steun van EIT Urban Mobility – een initiatief van het Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT), een orgaan van de Europese Unie – werd in 2025 in Antwerpen een geavanceerd rijhulpsysteem getest op een tram van De Lijn. Antwerpen was één van de teststeden waar de technologie in de praktijk werd uitgetest, naast onder meer Valencia en Zaragoza. Daarnaast waren er ook zogeheten ‘scale-up’-partners zoals Barcelona en Utrecht, waarbij in Utrecht eveneens systemen werden geïnstalleerd.

Het systeem fungeert als een digitale copiloot die de bestuurder helpt om risico’s sneller op te merken. Het waarschuwt de chauffeur wanneer er een mogelijk botsingsgevaar ontstaat en monitort voortdurend de omgeving rond de tram. Visuele en auditieve signalen helpen de bestuurder om sneller te reageren in complexe verkeerssituaties met bijvoorbeeld fietsers, voetgangers en gemengd verkeer.

De installatie op een Antwerpse Stadslijner-tram toonde aan dat de technologie ook in een druk stedelijk tramnet inzetbaar is. Tijdens de testperiode werd het systeem gebruikt in de dagelijkse exploitatie en verzamelde het data uit duizenden ritten in stedelijk verkeer. De waarschuwingen hielpen chauffeurs om mogelijke risico’s sneller te detecteren, bijvoorbeeld wanneer andere weggebruikers onverwacht het tramspoor kruisen.

Tijdens de testen in de verschillende projectsteden werd meer dan 400.000 km aan data verzameld. Het systeem behaalde daarbij een beschikbaarheid van meer dan 95 procent en zeer weinig foutieve waarschuwingen. Het project wil op termijn bijdragen tot een vermindering van het aantal tramgerelateerde aanrijdingen en tot minder verstoringen op het tramnet.

Ook de betrokken tramchauffeurs reageerden positief op de test. Zij gaven aan dat het systeem vooral nuttig is in complexe verkeerssituaties, waar extra ondersteuning kan helpen om sneller te reageren op onverwachte bewegingen van andere weggebruikers. Aanvullend onderzoek met sensoren bij chauffeurs toonde bovendien aan dat het systeem geen extra fysieke of mentale belasting veroorzaakt tijdens het rijden.

ARISE kadert binnen de bredere doelstelling van EIT Urban Mobility om het openbaar vervoer in steden aantrekkelijker, veiliger en duurzamer te maken.

Annick De Ridder, Vlaams minister van Mobiliteit: ‘Innovatie en veiligheid gaan hand in hand. Met projecten als ARISE toont De Lijn dat Vlaanderen mee vooroploopt in slimme mobiliteit. Technologie die chauffeurs ondersteunt in complexe verkeerssituaties verhoogt niet alleen de veiligheid, maar ook het vertrouwen van reizigers.’

Ann Schoubs, directeur-generaal De Lijn: 'Onze chauffeurs werken elke dag in een uitdagende stedelijke omgeving. Met een dergelijk rijhulpsysteem geven we hen een extra paar ogen. ARISE heeft waardevolle inzichten opgeleverd over hoe technologie chauffeurs kan ondersteunen. Die inzichten nemen we mee in de verdere ontwikkeling van onze veiligheidsaanpak.’

Willem Frederik Metzelaar, Regional Director EIT Urban Mobility: ‘Het testen van dit systeem in meerdere Europese steden is een grote sterkte van het project gebleken. Door uiteenlopende operationele contexten te combineren met een sterke kennisuitwisseling tussen partners, zijn we erin geslaagd de technologie te valideren in reële omstandigheden en innovatie om te zetten in praktische oplossingen die snel en doeltreffend in heel Europa kunnen worden uitgerold. De projecten onderstrepen bovendien de waarde van de kennisdriehoek, waarbij een scale-up samenwerkt met openbaarvervoeroperatoren en universiteiten om haar product te valideren — niet alleen vanuit een businessmodelperspectief, maar ook op het vlak van gebruikersacceptatie — en zo uiteindelijk bij te dragen aan veiliger, betrouwbaarder en comfortabeler openbaar vervoer voor zowel reizigers als chauffeurs.’

TRACE in Gent: van waarschuwen naar voorspellen

Op basis van de positieve ervaringen in Antwerpen startte in februari 2026 het nieuwe Europese TRACE-project, eveneens ondersteund door EIT Urban Mobility.

TRACE bouwt voort op de technologie uit ARISE, maar voegt bijkomende functies toe. Zo zal het systeem ook mogelijke botsingen langs de zijkant van de tram kunnen detecteren. De tram wordt hiervoor uitgerust met extra sensoren (lidars) aan de zijkant, waardoor de omgeving veel ruimer wordt gescand. Via artificiële intelligentie zal het systeem nog accurater het risico op ongevallen kunnen inschatten en sneller anticiperen op potentieel gevaarlijke situaties.

Daarnaast maakt het systeem gebruik van digitale trajectinformatie. Die ondersteunt de bestuurder om complexe situaties langs het traject beter te anticiperen en geeft onder meer waarschuwingen wanneer een tram een zone nadert waar een aangepaste snelheid vereist is, zoals ter hoogte van wissels.

Gent wordt één van de drie demonstratiesteden binnen het project, samen met Karlsruhe en Rotterdam (waar een piloot wordt ondersteund door RET). In totaal zullen zestien trams uitgerust worden met het systeem. De eerste installaties zijn gepland in 2026, gevolgd door uitgebreide test- en dataverzamelingsfases in 2027.

De technologie wordt opnieuw geïntegreerd in bestaande trams en getest in reële exploitatie. Een kernteam van Gentse tramchauffeurs zal daarbij actief betrokken worden, onder meer voor opleiding, feedback en evaluatie van het systeem.

Sam De Smet, Co-Funder of OTIV:‘TRACE is het resultaat van een nauwe samenwerking tussen technologieontwikkelaars en openbaarvervoerbedrijven. Door rechtstreeks samen te werken met exploitanten in heel Europa kunnen we het systeem verfijnen op basis van praktijkervaring en echte data.’

Europese samenwerking voor stedelijke mobiliteit

TRACE loopt van februari 2026 tot januari 2028 en brengt technologiebedrijven, universiteiten en openbaarvervoermaatschappijen samen. Naast De Lijn zijn onder meer OTIV (België), CARNET en UPC (Spanje) en AVG (Duitsland) betrokken.

De resultaten van het project zullen geëvalueerd worden op vlak van veiligheid, betrouwbaarheid en impact op de exploitatie van het tramnet.

Met deze projecten bevestigt De Lijn haar ambitie om via innovatie de veiligheid van haar reizigers en medewerkers continu te versterken en tegelijk bij te dragen aan een aantrekkelijker en duurzamer stedelijk openbaar vervoer.